RAMAZANSKE LEKSIČKE MAHSUZIJE 5: Sekinet, sukun, miskin

Piše: Jasmin Hodžić

Elmedini H.

Govoreći o zbiljskom džematu, o grupi ljudi “koja se sastala da bi proučavala Kitab, Kur'ani-kerim, da bi zikir činila...” u jednom svom dersu iz Mesnevije sarajevski mesnevihan hfz. Mehmed Karahodžić opisuje kako se tu od Allaha dž. š. spušta sekinet (smirenost), kako takve ljude okružuju meleki sa svih strana, i slično, a potom upravo izdvaja pojam sekineta kao pokazatelj koliko jedan džemat može biti zbiljski, jer se može desiti da džemat kao grupa postoji, da se čak uči Kitab i zikir čini, ali da se tu vodi rat i da tu nema sekineta.

Ko želi rat, u kući mu bio – veli naš narod, a osim što je i brak jedna vrsta džemata, interesantno je da Kur’an Časni kaže da je od naše vrste, našeg nefsa, naše duše, stvorena druga duša, da se smirimo uz nju, kako stoji u našim prijevodima Kur’ana:

وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً ۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

I jedan od dokaza Njegovih je to što za vas, od vrste vaše, stvara žene da se uz njih smirite, i što između vas uspostavlja ljubav i samilost; to su, zaista, pouke za ljude koji razmišljaju. (Kur’an, 30: 21)

Odnosno, u malo drugačijem prijevodu:

I od znakova Njegovih je što je stvorio za vas od duša vaših supružnike (bračne saputnike, vaš par, parne duše), da se smirite uz njih (uz nju, tu dušu), i uspostavio između vas ljubav i samilost. Zaista, u tome su znaci za ljude koji razmišljaju! (Kur’an, 30: 21)

Slično, u drugom ajetu stoji:

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَبَثَّ مِنْهُمَا رِجَالًا كَثِيرًا وَنِسَاءً ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي تَسَاءَلُونَ بِهِ وَالْأَرْحَامَ ۚ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَيْكُمْ رَقِيبًا

O ljudi, bojte se Gospodara svoga, Koji vas je stvorio od jedne osobe, od koje je njen par stvorio, a od njih dvoje mnoge muškarce i žene rasijao. Bojte se Allaha, čijim imenom jedni druge molite, i čuvajte rodbinske veze. Zaista vas Allah nadzire. (Kur’an, 4: 1)

Riječ zevdž (زوج), ili u generičkoj množini ezvadž (أزواج), može se odnositi na jedno od dvoje u paru, i na muškarca i na ženu, pa iz perspektive žene neće biti pogrešno (bit će jedino ispravno) pročitati da je za nju stvoren muškarac, kao što iz perspektive muškarca neće biti pogrešno pročitati da je za muškarca stvorena žena, i to ona za koju se upravo u ajetu (up. Kur'an, 30: 21) kaže: „li teskunu ilejha“ (لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا) – da se smirite uz nju.

Međutim, izgleda mi da bi se doslovno isti izraz također mogao tumačiti i kao: da živite s njom ili da se smjestite kod nje ili da se naselite kod nje (tj. da živite zajedno), slično kao što je rečeno u ajetu:

وَقُلْنَا يَا آدَمُ اسْكُنْ أَنْتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ

I Mi rekosmo: "O Ademe, nastani se (živi) ti i žena tvoja, u Džennetu… (Kur’an, 2: 35 – dio ajeta)

(U savremenom arapskom "أَيْنَ تَسْكُنُ؟” – ejne teskunu – doslovno znači “Gdje stanuješ?)

Nijanse u značenju su: biti tih, odmoriti se, počivati, boraviti, prenoćiti, nastaniti se, zaustaviti se, smiriti se...

Zato sukun (سُكُون) kao arapski dijakritički znak (ْ) oblikovan kao mali krug postavljen iznad slova, signalizira da suglasnik nema sljedeći samoglasnik i označava "mirno" ili "tiho" slovo, a naći sekinet sa supružnikom značilo bi i sviti gnijezdo odnosno nastaniti se, kao što je i sam sukun krug.

I u bosanskom narodnom jeziku se pita „Gdje stojiš?“ za „Gdje stanuješ“, a oboje ima veze sa stajanjem i stanovanjem, odnosno nastambom, stanom i stanovnicima – zajednički sadržilac: stati/stajati.

Također, mi kažemo: Stani, smiri se! A, sekinet se u Kur'anu Časnom navodi još i kao smiraj koji se spušta u srca vjernika kako bi ih Gospodar ojačao u teškim trenucima (kojima sekinet dođe kao suprotnost).

Poslovično poznata bitka Davida protiv Golijata ili Davuda a. s. protiv Džaluta, iako poznata po omjeru kao bitka malobrojnih protiv mnogobrojnih, poznata je i po tome što je na Davudovoj a. s. strani bio SEKINET, na osnovu kazivanja o njegovom kralju Talutu, koji je kao vladar i poveo vojsku protiv diva Džaluta, a znak Talutove vlasti bio je Musaov kovčeg odnosno Musaov i Harunov kovčeg ili “tabut u kojem je od Rabba sekinet”, tj.  kako je Kur’anom rečeno:

التَّابُوتُ فِيهِ سَكِينَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَبَقِيَّةٌ مِمَّا تَرَكَ آلُ مُوسَىٰ وَآلُ هَارُونَ تَحْمِلُهُ الْمَلَائِكَةُ

Kovčeg u kojem je smiraj od Gospodara vašega i ostatak onoga što je porodica Musaova i porodica Harunova ostavila. Nose ga meleci!

(Kur’an, 2: 248 – dio ajeta)

Reis Čaušević u svom prijevodu Kur’ana ovdje komentariše da se pod kovčegom misli na srce, a sigurnost i smirenost znači znanje koje dolazi iz srca.

U pobjedi Poslanika s. a. v. s. i muslimana u bici na Hunejnu, koja je osigurala konačno ujedinjene Arabije, muslimane je bila zavarala vlastita mnogobrojnost, pa su u početku gubili bitku i dali se u bijeg, nakon čega ih je Allah dž. š. pomogao, kazavši da im ništa nije koristila mnogobrojnost njihova i da se onda desilo sljedeće:

ثُمَّ أَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَىٰ رَسُولِهِ وَعَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَأَنْزَلَ جُنُودًا لَمْ تَرَوْهَا وَعَذَّبَ الَّذِينَ كَفَرُوا ۚ وَذَٰلِكَ جَزَاءُ الْكَافِرِينَ

Zatim je Allah na Poslanika Svoga i na vjernike smiraj Svoj spustio, i vojske koje vi niste vidjeli poslao, i one koji nisu vjerovali na muke stavio; to je bila kazna za nevjernike. (Kur’an, 9: 26)

Isto tako,  sekinet ili smiraj kao suprotnost brizi i kao zaštita i pomoć od Allaha navodi se i kod kazivanja o hidžri, kada su se Muhammed s. a. v. s. i hazreti Ebu Bekr r. a. krili od mušrika u pećini Sevr:

فَقَدْ نَصَرَهُ اللَّهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِينَ كَفَرُوا ثَانِيَ اثْنَيْنِ إِذْ هُمَا فِي الْغَارِ إِذْ يَقُولُ لِصَاحِبِهِ لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا ۖ فَأَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَيْهِ وَأَيَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْهَا

Pomogao ga je Allah onda kad su ga oni koji ne vjeruju prisilili da ode, kad je s njim bio samo drug njegov, kad su njih dvojica bili u pećini, i kad je on rekao drugu svome: "Ne brini, Allah je s nama!" Pa je Allah spustio smiraj Svoj na njega i pomagao ga vojskom koju vi niste vidjeli.

(Kur’an, 9: 40)

A Allah je, upravo kazujući „Pomoći će te Allah pomoću snažnom” (up. Kur’an, 48: 3), dodao:

هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ السَّكِينَةَ فِي قُلُوبِ الْمُؤْمِنِينَ لِيَزْدَادُوا إِيمَانًا مَعَ إِيمَانِهِمْ ۗ وَلِلَّهِ جُنُودُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ۚ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا

On je Onaj Koji je smiraj u srca vjernika spustio, da bi još više učvrstili vjerovanje koje imaju.  Vojske nebesa i Zemlje su Allahove i Allah je Znalac, Mudri. (Kur’an, 48: 4)

Sekinet (سكينة) u osnovi nosi značenje smirivanja i prestanka kretanja ili uznemirenosti, pa otuda ideja mirovanja, tišine i spokojstva. Iz toga se razvija i značenje  boravljenja i nastanjivanja, jer se neko smiruje na mjestu i tu ostaje, pa su povezane riječi poput sekena (سَكَنَ) u smislu stanovati, boraviti, nastaniti se, te sakan (سَكَنٌ) u smislu prebivalište, stan, boravište. Također je temeljno i značenje smirenja srca i duše, pa se javlja pojam sekīna/sekīnet (سَكِينَةٌ) kao smirenost, spokoj, unutarnja staloženost. U istom semantičkom polju je i ideja onoga što umiruje ili daje počinak, pa se korijen veže za noć kao vrijeme smiraja i za sve što donosi tišinu i odmor.

وَاللَّهُ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ بُيُوتِكُمْ سَكَنًا

Allah vam daje da u kućama svojim stanujete…

(Allah vam daje smiraj u vašim kućama)

(Kur'an, 16: 80 – dio ajeta)

وَمِنْ رَحْمَتِهِ جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ وَلِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Iz milosti Svoje On vam je dao noć i dan –  da se noću odmarate a da danju za dobrima Njegovim tragate i da zahvalni budete.

(Kur'an, 28: 73)

هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ وَالنَّهَارَ مُبْصِرًا ۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ

On vam je dao noć da u njoj počinak imate, i dan da gledate. To su dokazi za ljude koji čuju.

(Kur'an, 10: 67)

U vezi s početnim tumačenjem sekineta u kontekstu supružnika, i ovdje se vidi da su upravo supružnici ti koji stanuju jedni s drugima, koji se zajednički odmaraju noću, koji zajednički idu na noćni počinak, itd.

A, kako je sušta svrha stvaranja čovječanstva spoznaja i obožavanje Gospodara, sekinet ima širu duhovnu dimenziju (kao što i sam džihad ima fizičku i duhovnu dimenziju, a duhovna se postavlja kao veliki džihad).

Tako u ajetu koji spominje bejat/prisegu vjernika Poslaniku s. a. v. s., stoji:

لَقَدْ رَضِيَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبَايِعُونَكَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ فَعَلِمَ مَا فِي قُلُوبِهِمْ فَأَنْزَلَ السَّكِينَةَ عَلَيْهِمْ وَأَثَابَهُمْ فَتْحًا قَرِيبًا

Allah je zadovoljan onim vjernicima koji su ti se pod drvetom na vjernost zakleli. On je znao šta je u srcima njihovim, pa je spustio smirenost (sekinet) na njih, i nagradit će ih skorom pobjedom. (Kur’an, 48: 18)

Ili, kako se u samom hadisu kaže:

يَا أَيُّهَا النَّاسُ، عَلَيكُم بِالسَّكِينَةِ، فَإِنَّ البِرَّ لَيسَ بِالإيضَاعِ

O, ljudi! Budite smireni (na vama je da budete smireni, na vama je sekinet). Zaista, dobročinstvo (poslušnost, dobrota, ljubaznost) nije u naglosti.

Zato, po jednom tumačenju, sekinet je nur koji Uzvišeni Allah spušta u srca vjernika, kao rezultat bezuvjetne odanosti i privrženosti Njemu i Njegovom Miljeniku, s.a.v.s., i odnosi se na postizanje konačne životne sreće.

Kako se dobija taj sekinet?

قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏ "‏لا يقعد قوم يذكرون الله عز وجل إلا حفتهم الملائكة، وغشيتهم الرحمة ونزلت عليهم السكينة، وذكرهم الله فيمن عنده‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Rekao je Allahov Poslanik s. a. v. s.: „Kada se grupa ljudi okupi radi spominjanja Allaha, meleki ih okružuju (svojim krilima), milost (Allaha) obavija njih, sekinet (smirenost) silazi na njih, i Allah ih spominje pred onima koji su Njemu blizu.“ (Muslim)

P.S.

Poznata riječ miskin ( مسكين ) u našim rječnicima se opisuje kao nevoljnik, sirotan, siromašak, koji se muči s neimaštinom, a suštinski se odnosi na nekoga ko se ne može pokrenuti da bi zaradio za život, ko ima fizički ili mentalni nedostatak. To je neko kome treba pomoć (pa zato u ajetu stoji da zekat na prvom mjestu pripada fukari i miskinima, tj. siromasima i nevoljnicima, up. Kur’an, 9: 60)

(Preporod.info)