Evropska desnica ne mora pobijediti da bi vladala
Piše: Merjema Hasanbašić
Evropska krajnja desnica više ne mora pobjeđivati na svakim izborima da bi mijenjala kontinent. Dovoljno je da uđe u parlament, postane nezaobilazan koalicioni faktor, preuzme dio proceduralne moći i natjera centar da govori njenim jezikom.
To je stvarna priča evropske politike u proljeće 2026: nije to val koji svuda raste istom brzinom, nego dublji proces institucionalne ugradnje. Njemački institut Stiftung Wissenschaft und Politik (SWP) navodi da je podrška tim snagama porasla u 22 od 27 članica EU na evropskim izborima 2024, dok službena tabela Evropskog parlamenta trenutno pokazuje 85 zastupnika u Patriots for Europe, 81 u ECR-u (Europski konzervativci i reformisti) i 27 u ESN-u (Suverenisti) — ukupno 193 od 718, odnosno 26,9 posto mandata.
Uspon desnice najbolje se vidi kroz četiri vrste moći
Ta snaga, istina, nije većina, ali nije ni margina. Davno je, dakle, evropska desnica prešla iz faze izbornog rasta u fazu institucionalne ugradnje: čak i kada ponegdje gubi, ostavlja iza sebe jače parlamentarne blokove, veći koalicioni ucjenjivački kapacitet i veći utjecaj na proceduru i dnevni red.
Sam Evropski parlament navodi da političke grupe igraju važnu ulogu u postavljanju dnevnog reda, raspodjeli vremena za govor i sastavu odbora i delegacija. Reuters je prošle godine zabilježio i konkretan primjer te proceduralne moći:
Patriots for Europe dobili su vodeću ulogu u radu Parlamenta na novom klimatskom cilju EU do 2040. godine. Francuski RN pritom čini najveću nacionalnu delegaciju unutar PfE-a sa 30 zastupnika, što pokazuje da se dio francuske desnice već duboko preselio u samu briselsku mašineriju. Zato se današnji uspon desnice najbolje vidi kroz četiri vrste moći: izvršnu, kada vodi vlade; blokirajuću, kada bez ulaska u kabinet otežava ustavne, budžetske ili koalicione aranžmane; koalicionu, kada postaje nezaobilazan partner ili rušitelj vlada; i proceduralnu, kada kroz odbore, izvještaje i pregovaračke mandate utiče na smjer evropskih politika.
Upravo se tu vidi promjena u odnosu na prije desetak godina: evropska desnica je u stvarnosti sve češće dio načina na koji sistem radi ili ga već značajno diktira. Ako postoji zemlja koja najbolje pokazuje krajnji domet tog procesa, onda je to Mađarska. Ondje se više ne govori samo o rastu jedne radikalne stranke nego o dugotrajnoj institucionalnoj hegemoniji Viktora Orbána i Fidesza.
Orbán je 16 godina na vlasti i postao je referentna figura evropskog nacional-populizma. Ipak, pred izbore 12. aprila 2026. suočava se s najozbiljnijim izazovom dosad: Agencija Reuters bilježi da mu Tisza Pétera Magyara ozbiljno prijeti, ali i da ni taj izazov ne vraća zemlju u staru centrističku ravnotežu, jer Tisza ostaje tvrda prema migracijama i granici. Čak i kada Orbánov model slabi, političko polje ostaje stabilno pomjereno udesno. Institut Chatham House zato Mađarsku označava kao test evropske sposobnosti da sačuva političku koheziju u trenutku geopolitičkog pritiska.
Desnica u Italiji već postala rutinska vlast
Italija pokazuje drugu fazu istog procesa: normalizaciju. Giorgia Meloni je ozbiljan dio evropskog establišmenta. Reuters je nakon evropskih izbora 2024. zabilježio da su Braća Italije osvojila 28,8 posto glasova, dodatno učvrstivši njenu poziciju i kod kuće i u evropskim pregovorima. Istina, u martu 2026. pretrpjela je ozbiljan udarac nakon poraza na referendumu o pravosudnoj reformi, koji je, po Reutersu, oslabio njen autoritet i probio auru političke nepobjedivosti.
Ali upravo je u tome poenta: pojedinačni porazi ne brišu činjenicu da je desnica u Italiji već postala rutinska vlast.
Cijeli tekst dostupan u štampanom izdanju IIN Preporod.
(Preporod.info)
