RAMAZANSKE LEKSIČKE MAHSUZIJE 19: Fukara

Piše: Jasmin Hodžić

Muljaimu K.

U narodnoj pjesmi Kad slavuji tići zapjevaše majka uzima pet stotina dukata:

 …pa dijeli stolačkoj fukari, a za zdravlje sina Mehmed-age…

Ili, kako narodna poslovica veli:

Para na paru, uš na fukaru  

– biva, dok se bogati bogate, na sirotinju svaki jad i muka udaraju.

Na drugi način, ovo kazuje i šaljiva poslovica o raspodjeli dobara, nastala prema pravdanju domaćina kako tretira goste u raspodjeli kome kakva hisa pripada:

Glava glavi, plećka harambaši, a fukara more i rebara

Fulkaraština, fukareština i fukaraluk raspon značenja imaju od fizičke do duhovne bijede, od siromaštva do malodušnosti i iskompleksiranosti.

Tako isto riječi fakir i fukara imaju širok raspon značenja, s tim da je fakir bliže duhovnjaku i asketi te (putujućem) dervišu i duhovnom putniku, a tek u jednoj nijansi označava siromaha, bijednika ili fukaru; dok je fukara siromašan svijet, sirotinja – dok u drugoj nijansi značenja označava i propalicu, uličara ili ološa, pa:

Osjećati se ko zadnja fukara

– znači: osjećati se poniženo i bijedno.

Kako u Selimovićevoj Tvrđavi stoji:

A opet, stidim se da priznam kako sam posljednja fukara na ovom svijetu…

Kaže se i:

Najgore je kad fukara ofursati

– u značenju: najgore je kada jado i bijednik dobije pogodnu priliku.

A: Nije fukara ko nije nikad imo, nego ko je imo pa izgubio.

– veli Alija Nametak u djelu Tuturiza i šeh Meco.

Rešad Kadić u svom Posljednjem Bašeskijinom zapisu ima i glagol ofukariti, u značenju osiromašiti:

…p'janac il' umre mlad il' pod starost ofukari…

Gospodar kaže da siromašnima (fukari) pripada sadaka/zekat, pri čemu se jasno vidi da to jeste općepoznati vid siromaštva, ili kao i ovdje:

إِنْ تُبْدُوا الصَّدَقَاتِ فَنِعِمَّا هِيَ ۖ وَإِنْ تُخْفُوهَا وَتُؤْتُوهَا الْفُقَرَاءَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ ۚ وَيُكَفِّرُ عَنْكُمْ مِنْ سَيِّئَاتِكُمْ ۗ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ

Lijepo je kada javno dajete sadaku (milostinju), ali je za vas bolje da je dajete siromasima kad niko ne vidi, i On će preći preko nekih vaših loših postupaka. – A Allah dobro zna ono što radite.

(Kur'an, 2: 271)

Inače, ljudi su podložni i strahu od siromaštva.

Neke još uvijek strah od siromaštva sprječava da se udaju ili ožene, a ajeti kažu:

وَأَنْكِحُوا الْأَيَامَىٰ مِنْكُمْ وَالصَّالِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ وَإِمَائِكُمْ ۚ إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ ۗ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ

Udajite neudate i ženite neoženjene, čestite robove i robinje svoje.  Ako budu fukare (siromašni), obogatit će ih Allah iz blagodati Svoje; a Allah je Sveobuhvatni Znalac (Onaj Koji sve zna).

(Kur'an, 24: 32)

الشَّيْطَانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَيَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشَاءِ ۖ وَاللَّهُ يَعِدُكُمْ مَغْفِرَةً مِنْهُ وَفَضْلًا ۗ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ

Šejtan vas plaši siromaštvom i navodi vas na nemoral, a Allah vam obećava oprost i blagodat. Allah je neizmjerno darežljiv i Onaj Koji sve zna (Sveobuhvatni Znalac).

(Kur'an, 2: 268)

Izvorno etimološko značenje fukare je čovjek oslabljene ili slomljene kičme, koji je time u potrebi, tj. koji je nemoćan i ovisan. 

Zato, u pozitivnom značenju, znajući da je suštinski samo Bog onaj koji je bogat, čovjek može prihvatiti da je fukara, makar bio i najbogatiji na svijetu. Čovjek zna da suštinski ništa nije njegovo, da ničega nije stvarni vlasnik – i da je nemoćan i ovisan o svome Gospodaru, jer i Gospodar veli:

يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَرَاءُ إِلَى اللَّهِ ۖ وَاللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ

O ljudi, vi ste siromasi (fukara), vi trebate Allaha, a Allah je nezavisan (bogat) i hvale dostojan.

(Kur'an, 35: 15)

Ili, u ajetu stoji:

وَاللَّهُ الْغَنِيُّ وَأَنْتُمُ الْفُقَرَاءُ

Allah je bogat, a vi ste siromasi (fukara).

(Kur'an, 47: 38 – dio ajeta)

Odnosno:

هَا أَنْتُمْ هَٰؤُلَاءِ تُدْعَوْنَ لِتُنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَمِنْكُمْ مَنْ يَبْخَلُ ۖ وَمَنْ يَبْخَلْ فَإِنَّمَا يَبْخَلُ عَنْ نَفْسِهِ ۚ وَاللَّهُ الْغَنِيُّ وَأَنْتُمُ الْفُقَرَاءُ ۚ وَإِنْ تَتَوَلَّوْا يَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَيْرَكُمْ ثُمَّ لَا يَكُونُوا أَمْثَالَكُمْ

Vi se, eto, pozivate da trošite na Allahovu putu, ali neki od vas su škrti –  a ko škrtari, na svoju štetu škrtari, jer Allah je bogat, a vi ste siromašni. A ako glave okrenete, On će vas drugim narodom zamijeniti, koji onda kao što ste vi neće biti.

(Kur'an, 47: 38)

Dakle, ko ne zna za Allaha, on je prava fukara (ko je s Bogom, on je bogat).

A, i Poslanik s. a. v. s. je rekao:

 اطَّلَعْتُ فِي الْجَنَّةِ فَرَأَيْتُ أَكْثَرَ أَهْلِهَا الْفُقَرَاءَ

"Pogledao sam u Džennet i vidio da su većina njegovih stanovnika fukara (siromašni)."

(Preporod.info)