RAMAZANSKE LEKSIČKE MAHSUZIJE 7: Nasib

Piše: Jasmin Hodžić

Dragoj hadžinici Sadiki Diki Ć.

Kad se nešto ko izjalovi, narod voli reći: Nije bilo nasib…

Kad neko ne dobije što je očekivao, narod mu veli: Ne bi ti nasib. Nije ti bilo nasib...

Kad se nešto  planira ili očekuje, kaže se: Ako bude nasib…

Kad je pred Prvi svjetski rat reis Čaušević kroz svog protagonistu „Dedu“ progovorio u za njega malo neobičnijem latiničnom izdanju knjige (inače je preferirao bosansku arebicu) naslovljene kao „Dedini menakibi (doživljaji)“ i objavljene u ediciji Muslimanska biblioteka Kalajdžićeve Prve muslimanske štamparije u Mostaru, već na prvoj stranici je kazao:

Efen' dragi , vama je sugjeno, da živite u mučnu i tešku zemanu, a nama je bilo nasib da proživimo u malo kolajlijem vaktu.  

– zanimljivo iskoristivši leksički paralelizam suđeno je (mlađim) naspram bilo je nasib (starim).

Biti nasib, nasib je(st), nasib učiniti, (ne)imati nasib(a) – različite su konstrukcije sa sličnom namjenom i značenjem odredbe ili sudbine (i kontekstualno se u nas koristi slično kao kismet).

Čuvena Nafija Sarajlić, prva moderna bošnjačka književnica, u svojim pričama objedinjenim pod naslovom Teme ima i kazivanje o jednom ramazanskom običaju koji se na neki način kod nas zadržao i danas. Njena priča Anadolija počinje ovako:

Dok bi nastupio ramazan, pojavio bi se u našoj mahalskoj džamiji. Malešan, crnomanjast, male brade, u velikoj džubi – jedan obični tip od onih koji s istoka svakog ramazana dolaze k nama da štogod dobiju za godišnju idaru. Ali što ga je uzdizalo bilo je njegovo vanredno lijepo učenje mukabele…

U priči negdje u nastavku stoji i ovo:

…pođe, kao i svi drugi, u široki islamski svijet da privrijedi preko ramazana sebi idaru, što mu može biti za godinu dana. Prolazi mjesto po mjesto, koja su već napunjena njegovim drugovima i ide sve dalje i dalje dok jedva jednom, makar kod nas, nađe i uhvati sebi mjesta da gdje uči i da što dobije. Toliko, koliko bude nasiba.

Zanimljivo je da i u pričama Josipa Šebečića objavljenim još 1908. pod naslovom Tri pripovijesti iz muslimanskog života (Josip je često koristio i svoj pseudonim Jusuf) u priči Dva bunara sreće stoji:

Allah je baš njemu nasib učinio; tako je sugjeno; niko ne može ničije nafake uzeti.

Isto tako, književnik Alija Nametak je u pričama o Tuturizi i Šehu Meci u kazivanju naslovljenom kao Nova avantura preko svojih protagonista kazao:

I tako, bi nasib Božji da on ode prije nje...

Odnosno:

Četeres' godina ja čekam da se Božiji nasib izvrši…

Imenica naṣīb (نَصِيب) ima značenja postavljanja, fiksiranja, određivanja, instaliranja iz čega se izvode i značenja odredbe, dodjele ili količine; a spominje se u Kur'anu dvadeset jedan put, uglavnom sa značenjem udjela ili dijela, odnosno porcije ili dijeljenja, kao što je udio u imovini (dio imovine), dio Knjige, udio u vlasti, naš udio u životu na ovom svijetu, (u)dio kao nagrada koja će pripasti čovjeku na onom svijetu, i slično.

أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ وَيَقُولُونَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا هَٰؤُلَاءِ أَهْدَىٰ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا سَبِيلًا

Zar ne vidiš one kojima je dat jedan dio Knjige kako u kumire i šejtana vjeruju, a o neznabošcima govore: „Oni su na ispravnijem putu od vjernika.“ (Kur'an, 4: 51)

عَنَهُ اللَّهُ ۘ وَقَالَ لَأَتَّخِذَنَّ مِنْ عِبَادِكَ نَصِيبًا مَفْرُوضًا

Allah ga je prokleo, a on je rekao: „Ja ću sigurno preoteti određeni dio Tvojih robova!“  (Kur'an, 4: 118)

أَمْ لَهُمْ نَصِيبٌ مِنَ الْمُلْكِ فَإِذًا لَا يُؤْتُونَ النَّاسَ نَقِيرًا

Kada bi oni bilo kakav udio u vlasti imali, ljudima ne bi ništa dali (Kur'an, 4: 53)

وَلَا تَتَمَنَّوْا مَا فَضَّلَ اللَّهُ بِهِ بَعْضَكُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ ۚ لِلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِمَّا اكْتَسَبُوا ۖ وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِمَّا اكْتَسَبْنَ ۚ وَاسْأَلُوا اللَّهَ مِنْ فَضْلِهِ ۗ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا

I ne poželite ono čime je Allah neke od vas odlikovao nad drugima: muškarcima pripada udio za ono što zarade, a ženama udio za ono što one zarade. I molite Allaha za obilje Njegovo. Allah, doista, sve dobro zna. (Kur'an, 4: 32)

أُولَٰئِكَ لَهُمْ نَصِيبٌ مِمَّا كَسَبُوا ۚ وَاللَّهُ سَرِيعُ الْحِسَابِ

Njima pripada udio koji su zaslužili! Allah doista brzo sviđa račune. (Kur'an, 2: 202)

مَنْ كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ الْآخِرَةِ نَزِدْ لَهُ فِي حَرْثِهِ ۖ وَمَنْ كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ الدُّنْيَا نُؤْتِهِ مِنْهَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ نَصِيبٍ

Onome ko bude želio nagradu na onom svijetu – umnogostručt ćemo mu je, a onome ko bude želio nagradu na ovom svijetu – dat ćemo mu je, ali mu na onom svijetu nema udjela. (Kur'an, 42: 20).

Izgleda da najpribližnije značenju sudbine nasib ima u ovom ajetu:

فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَىٰ عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَوْ كَذَّبَ بِآيَاتِهِ ۚ أُولَٰئِكَ يَنَالُهُمْ نَصِيبُهُمْ مِنَ الْكِتَابِ ۖ حَتَّىٰ إِذَا جَاءَتْهُمْ رُسُلُنَا يَتَوَفَّوْنَهُمْ قَالُوا أَيْنَ مَا كُنْتُمْ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ۖ قَالُوا ضَلُّوا عَنَّا وَشَهِدُوا عَلَىٰ أَنْفُسِهِمْ أَنَّهُمْ كَانُوا كَافِرِينَ

Pa ko je nepravedniji od onog ko izmišlja protiv Allaha laž ili poriče ajete Njegove? Njih će stići njihov dio, zapisan u Knjizi. Ali kada im izaslanici Naši dođu da im duše uzmu, upitat će: „A gdje su oni koje ste, umjesto Allaha, prizivali?" „Izgubili su nam se", odgovorit će, i sami protiv sebe posvjedočiti da su nevjernici bili. (Kur'an, 4: 37)

Kao i nasib, istog je porijekla i riječ nisab, termin za određenu fiksiranu količinu zekata. Često se kod nas za neučinjeno

Derviš efendija Spahić je u svojoj knjizi Imanski i islamski šarti objavljenoj u Zenici 1974. godine, govoreći o tome da je bolje imati dobar nijet pa makar i ne učiniti dobro djelo koje je čovjek naumio, nego počiniti dobro djelo, ali sa lošim nijetom, navodi primjer:

Kad bi čovjek imao dobar nijjet da ode na hadž ali mu nasib ne bude bolje mu je nego da je  otišao sa lošim nijetom,  tj.  sa dobrim nijetom je hadžija kod  Allaha  dž. š. a sa lošim nijjetom  je samo hadžija kod  ljudi.

(Preporod.info)