• Početna
  • Intervju
  • Dr. Mensur Husić. Instant diplome stečene preko noći urota su protiv Bošnjaka
Dr. Mensur Husić. Instant diplome stečene preko noći urota su protiv Bošnjaka

Dr. Mensur Husić. Instant diplome stečene preko noći urota su protiv Bošnjaka

Razgovarala: Amina Đulović

Udžbenici u školama u RS-u i u nekim kantonima u Federaciji bave se društvom, historijom i jezikom susjednih država, Srbije i Hrvatske, a u malom ili nultom procentu temama iz BiH, čime ne daju doprinos integracijskim procesima u BiH.

Upravo o ovoj temi istraživao je dr. Mensur Husić, pomoćnik direktora Behram-begove medrese u Tuzli i profesor Filozofskog fakulteta u Tuzli.

Preporod: Dr. Husiću kakav je karakter obrazovnog sistema u Bosni i Hercegovini?

Dr. Husić: U postdejtonskom periodu obrazovni sistem u Bosni i Hercegovini ne funkcionira kao jedinstven državni sistem. Škole u bosanskohercegovačkom entitetu RS rade po jedinstvenom nastavnom planu i programu koji odobrava Ministarstvo prosvjete i kulture RS. U bh. entitetu Federacija BiH obrazovanje je na nivou kantona. U kantonima u kojima su Bošnjaci većina nastava se odvija u skladu sa Okvirnim nastavnim planom i programom FBiH, dok Zavod za školstvo iz Mostara brine o školama koje rade po Nastavnom planu i programu (NPP) za nastavu na hrvatskom jeziku. Početak ratnih sukoba na teritoriji ex-Jugoslavije uzrokovao je promjene u udžbenicima historije, geografije i maternjeg jezika u susjednim državama. Predratna ideologija zamijenjena je nacionalističkom sa jasno izraženim iredentističkim tendencijama prema teritoriju Bosne i Hercegovine. Političkim elitama bilo je jasno da će obrazovni sistem imati ključnu ulogu u profiliranju kulturnocivilizacijskog obrasca na ovim prostorima. Politički projekti započeti ratom, nastavljaju se kroz obrazovanje. Dvadeset pet godina nakon potpisivanja Dejtonskog mirovnog sporazuma u školama u bh. entitetu RS još uvijek su zastupljeni udžbenici autora iz Republike Srbije, a koji su po potrebi publikovani u Bosni i Hercegovini.

Preporod: Uradili ste analizu srednjoškolskih udžbenika historije i srpskog jezika odobrenih od strane Ministarstva prosvjete i kulture RS za školsku 2017/18. i 2018/19. godinu. Kakav ste sadržaj u njima pronašli?

Dr. Husić: Analizirani su tekstualni sadržaji, grafički prikazi, slikovni materijali, te drugi elementi udžbenika. U udžbenicima srpskog jezika (čitankama) zastupljena je srpska srednjovjekovna književnost, njene vrste, književno-historijski pravci u srpskoj i svjetskoj književnosti, savremena srpska književnost, te njeni najznačajniji predstavnici. Patriotskim i rodoljubivim pjesmama (Moja otadžbina Alekse Šantića, Himna Jovana Dučića, Plač Serbiji Zaharija Orfelija i Pesna na insurekciju Srbijanov Dositeja Obradovića) podstiče se patriotizam prema otadžbini, široj teritorijalnoj cjelini Republici Srbiji. U analiziranim udžbenicima historije dominantno su zastupljene nastavne jedinice iz historije Srbije i srpskog naroda. Zbog ograničenosti prostora, ukazat ću samo na neke primjere. U udžbeniku Istorija za 2. razred gimnazije opšteg i društveno-jezičkog smjera autora Rade Mihaljčića nastavne jedinice iz historiji Srbije i srpskog naroda zastupljene su na 70 stranica (27,27%), iz historije Bosne i Hercegovine na 13 stranica (9,09%) i iz historije Hrvatske na 2,5 stranica (4,54%). Opća historija zastupljena je u udžbeniku u procentu 59,09%.

U udžbeniku, Istorija za 3. razred gimnazije prirodno-matematičkog smjera i 4. razred gimnazije opšteg i društveno-jezičkog smjera autora Dušana Živkovića i Borisava Stanojlovića (Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Istočno Sarajevo) sadržano je 48 lekcija, od kojih je u 25 obrađena historija Jugoslavije. Historija Bosne i Hercegovine zastupljena je u tri nastavne jedinice. Od 25 nastavnih jedinica u kojima se govori o historiji Jugoslavije u 18 je obrađena historija Srbije i srpskog naroda.

U ovom udžbeniku navedena su stajališta o srednjovjekovnoj Bosanskoj državi i o drugim periodima historije Bosne i Hercegovine koja su neodrživa sa aspekta historijske objektivnosti. Naprimjer, u udžbeniku Istorija za 2. razred gimnazije opšteg i društveno-jezičkog smjera autora Rade Mihaljčića, na 192. stranici navedeno je: „Iz Dukljanske kraljevine izdvojila se Bosna. Ona se tokom ranog srednjeg vijeka nalazila u sastavu okolnih južnoslovenskih država. Bosna je dugo bila poznata samo kao geografski pojam, oblast u okvirima Srbije. Kao samostalna država obrazovana je kasno...“Sadržaji predrasudnog i mitološkog karaktera, kojima se podstiče netrpeljivost prema pripadnicima drugih nacionalnih zajednica, također su zastupljeni u udžbenicima. U udžbenicima je naglašena ugroženost srpskog naroda za vrijeme Prvog i Drugog svjetskog rata, te u drugim historijskim periodima, dok se masovni zločini i Genocid nad Bošnjacima ne spominju. Muhammed, a.s., je predstavljen kao osnivač islama: „Putujući kao trgovac, Muhamed je upoznao vjerovanja hrišćana i istočnih naroda iz kojih je preuzeo ono što je smatrao najpodesnijim za svoje sunarodnjake.“

Koncipiranje udžbenika srpskog jezika i književnosti na ovakav način ima za cilj afirmiranje srpskog nacionalnog identiteta, uz istovremenu eroziju identiteta pripadnika drugih nacionalnih zajednica. Sadržajima analiziranih udžbenika diskriminirani su i učenici srpske nacionalnosti, jer im nije omogućeno da stječu znanja o historiji i kulturi države kojoj pripadaju.

Preporod: Na koji način to utječe na srednjoškolce Bošnjake i kakvo je njihovo poimanje vlastite diskriminacije u obrazovnom sistemu bh. entiteta RS?

Dr. Husić: Učenici Bošnjaci koji pohađaju srednju školu u RS vlastitu diskriminaciju u obrazovnom sistemu ne razumijevaju u značenju pokazivanja mržnje i netrpeljivosti prema njima ili u nemogućnosti postizanja značajnijih rezultata za vrijeme školovanja. Naprotiv, oni alarmiraju da su podvrgnuti sistemskoj diskriminaciji, jer su prisiljeni da izučavaju historiju Srbije i srpskog naroda, srpsku književnost, da čitaju književna djela srpskih autora. Za četiri godine školovanja iz korpusa bošnjačke književnosti pročitali su samo roman Derviš i smrt Meše Selimovića, kojeg srpski historičari književnosti svrstavaju u srpsku književnost. Romani Zeleno busenje, Minka, Bez nade, Legenda o Ali-paši, Vječnik, te djela ostalih bošnjačkih književnika nepoznanica su za brojne učenike. Zabrinjava i činjenica da oni reaguju linijom manjeg otpora, opredjeljujući se za minimum ljudskih prava; da ih se fizički ne maltretira. Diskriminacija nad učenicima Bošnjacima se ostvaruje isticanjem nacionalnih simbola srpskog naroda i religijskih simbola Srpske pravoslavne crkve u školskim prostorijama, manifestacijama i programima kojima se afirmira historija, kultura i religija jedne nacionalne zajednice.

Više možete pročitati u printanom i digitalnom izdanju Preporoda.

Povezane vijesti