Zanimljivosti o bosanskohercegovačkim džamijama (XIV): Neobični mihrab i druge osobitosti Milošnik džamije u Livnu

Povodom manifestacije "Dana džemata i džamija 2026." Muzej islamske kulture i umjetnosti Sarajevo, u saradnji s Upravom za vjerske poslove Rijaseta Islamske zajednice u Bosni i Hercegovini, tokom trajanja ove manifestacije priređivat će tekstove o zanimljivim, manje ili više poznatim podacima o pojedinim bosanskohercegovačkim džamijama.

Autori priloga su: dr. Sumeja Ljevaković-Subašić i dr. Elvir Duranović.

Livno je, prema historijskim izvorima, nakon Sarajeva imalo najveći broj potkupolnih džamija u Bosni i Hercegovini. Ovaj grad bio je prepoznatljiv ne samo po njihovom broju nego i po specifičnoj arhitekturi te posebnoj pažnji koja je posvećivana izgradnji islamskih sakralnih objekata.

Džamije su građene s naročitom brigom za dekoraciju i arhitektonske detalje, zbog čega danas predstavljaju dragulje islamske arhitekture u Bosni i Hercegovini.

Jedna od posebno zanimljivih livanjskih džamija jeste Milošnik (Milosnik) džamija, smještena u blizini istoimenog izvora u Livnu, po kojem je u narodu i dobila naziv. Prema tarihu iznad ulaza, na mjestu današnje džamije ranije se nalazio stariji objekat, o kojem nisu sačuvani drugi pisani tragovi. Isti tarih svjedoči da je džamiju 1875. godine obnovio Muhamed-beg Bušatlija, sin Ibrahim-begov, zbog čega je poznata i pod nazivom Bušatlijina džamija.

Milošnik džamija izdvaja se među džamijama u Bosni i Hercegovini po nekoliko jedinstvenih elemenata. 

Milošnik džamija nema munaru 

Milošnik džamija je sve do 1944. godine imala drvenu munaru. Usljed oštećenja nastalih tokom Drugog svjetskog rata, munara je uklonjena. Iako je džamija danas obnovljena, ostala je specifična po tome što nema munaru.

Za gradnju munare Milošnik džamije vezuje se i posebna narodna legenda. Prema predaji, uz jugozapadni zid džamije nalazila se kula porodice Pirija. Braća Bušatlije navodno su porodici Pirija nudila dvije kuće bilo gdje u gradu u zamjenu za njihovu kulu, kako bi na tom mjestu bila podignuta kamena munara. Međutim, porodica Pirija nije pristala prodati kulu, zbog čega je uz džamiju sagrađena drvena munara.

Narodna predaja dalje kazuje da su braća Bušatlije u vakufnami odredila da se uz džamiju podigne kamena munara ukoliko porodica Pirija ikada pristane prodati kulu. Iako je kula kasnije srušena, kamena munara nikada nije izgrađena.

^{Milošnik džamija nema munaru (Foto: Elvir Duranović)} 

Jedinstveni mihrab Milošnik džamije 

Milošnik džamija posebno je karakteristična po svom mramornom mihrabu, u kojem je uklesan prednji ulazni dio džamije sa trijemom.

Trijem je veoma specifičan jer ga natkrivaju tri kupolice pravilnog poluloptastog oblika, koje se oslanjaju na kamene stupove međusobno povezane polukružnim lukovima izvedenim od pravilno klesanog kamena. Na mihrabu je džamija predstavljena kao potkupolna građevina.

Ovakav primjer mihraba, u kojem je isklesan prikaz ulaznog dijela džamije, predstavlja jedinstven slučaj u Bosni i Hercegovini.

Crtež Mekke i Medine na zidovima

Prema historijskim izvorima, izvjesni bojadžija hadži Mustafa Faginović iz Sarajeva oslikao je sjeveroistočni zid Milošnik džamije crtežima Meke i Medine, pri čemu je Meka bila naslikana bliže mihrabu, a Medina bliže ulazu.

Međutim, tokom Drugog svjetskog rata došlo je do prokišnjavanja objekta, usljed čega su zidne dekoracije pretrpjele znatna oštećenja. Prilikom obnove džamije odlučeno je da se crteži u potpunosti uklone, odnosno prekriju do kamenog zida. 

Isti bojadžija je, prema navodima izvora, 1878. godine crtežima Meke i Medine ukrasio i sjeveroistočni zid Mišćine (Kebkebir) džamije u Sarajevu. Za razliku od crteža u Milošnik džamiji, oni u Mišćinoj džamiji sačuvani su do danas. Pretpostavka je da su crteži bili isti ili dosta slični. 

 Česme pored džamije

Džamija je specifična i po tome što se jugoistočno od nje nalazi objekat mekteba, u čijem prizemlju su smještene česme sa tekućom vodom.

Riječ je o pet česmi u koje je voda dovedena posebnim čunkovima sa izvora iznad Livna, a koje neprestano teku.

Ove česme predstavljaju svojevrsnu rijetkost, budući da su izgrađene unutar objekta, dok se u drugim krajevima Bosne i Hercegovine česme sa stalnim tokom vode uglavnom nalaze izvan objekata.

^{Česme koje neprestano teku u objektu pored Milošnik džamije}

(Preporod.info)