Zanimljivosti o bosanskohercegovačkim džamijama: Tvrđavske džamije u Bosanskoj krajini
Povodom manifestacije „Dana džemata i džamija 2026.“ Muzej islamske kulture i umjetnosti Sarajevo u saradnji s Upravom za vjerske poslove Rijaseta Islamske zajednice u Bosni i Hercegovini tokom trajanja manifestacije priređivat će tekstove o zanimljivim, manje ili više poznatim podacima o pojedinim bosanskohercegovačkim džamijama.
Autori priloga su: dr. Sumeja Ljevaković-Subašić i dr. Elvir Duranović.
“Oj, Krajino, krvava haljino,
sa te uvijek započinju kavge,
s krvi ručak, a s krvi večera,
svak krvave žvače zalogaje,
nikad mirna danka za odmorka.”
Pitali su tako neki reisul-ulemu Džemaludina Čauševića, pa su mu rekli: "Primjetili smo da se Bošnjaci u Bosanskoj krajini raskorače dok stoje na kijamu u namazu više nego muslimani u Sarajevu?" Mudri reis Čaušević im reče: "Dok se Bošnjaci u Krajini korače u namazu, vi ovdje u Sarajevu možete živjeti u miru."
Stoljećima se Bosanska krajina nalazila na međi s Mlecima i Hrvatima. Stoljećima je bila izložena kontinuiranim napadima i stoljećima je tim napadima odolijevala. Oko sjeverozapadnih granica Bosne Krajišnici su podigli niz tvrđava iz kojih su branili Bosnu. U svim tvrđavama nalazile su se džamije koje su podjednako služile vojnicima i lokalnim muslimanima. U Bosanskoj krajini još uvijek postoje sačuvane tvrđavske džamije, dok su neke protokom vremena porušene i čekaju čas da budu obnovljene.
Kamena džamija sultana Murata III u bužimskoj tvrđavi
Kamena džamija sultana Murata III, izgrađena 1576. godine u bužimskoj tvrđavi, najstarija je džamija u Bužimu. Sagrađena je neposredno nakon osmanskog zauzimanja Bužima koje je predvodio Ferhat-paša Sokolović.
Ova džamija dugo je predstavljala središte vjerskog života stanovništva bužimske nahije te je bila u funkciji sve do 1838. godine, kada je u podnožju tvrđave izgrađena Drvena džamija.
Stara džamija u Todorovu, Velika Kladuša
Stara džamija u Todorovu također je izgrađena unutar tvrđave u mjestu Todorovo, na području današnje općine Velika Kladuša. Tvrđavu su Osmanlije osvojile 1578. godine, a već u 17. stoljeću Todorovo se razvilo u trajno naseljeno mjesto s džamijom. Prema narodnom predanju, prva tvrđavska džamija bila je izgrađena od drveta, dok je na njenom mjestu 1868. godine podignuta džamija od kamena.
Džamija je služila svojoj svrsi sve do izgradnje nove potkupolne džamije izvan tvrđave 1973. godine. Od tada je stara tvrđavska džamija napuštena i zanemarena te je, zajedno s ostacima ruševne tvrđave, izložena postepenom propadanju.
Džamija Ostrovica, Bihać
Prva drvena džamija u tvrđavi Ostrovica podignuta je još 1524. godine. Ona predstavlja prvu džamiju u historiji Bihaća, ali i cijele Bosanske krajine na lijevoj obali Une. Kamena džamija s drvenom munarom, čiji se ostaci i danas nalaze unutar tvrđave, podignuta je 1703. godine na mjestu starije džamije. U narodu je bila poznata kao Sultanska džamija jer je nosila ime osmanskog sultana Ahmeda III (1703–1730).
Osmanska vojna posada napustila je tvrđavu tek 1878. godine, nakon čega su džamiju koristili mještani obližnjeg naselja Ostrovica. U staroj tvrđavskoj džamiji molitve su obavljane sve do šezdesetih godina 20. stoljeća, kada je džemat Ostrovica prestao postojati kao zaseban džemat. Kako džamija više nije održavana, objekt se vremenom urušio, pa danas naselje Ostrovica nema džamiju i nalazi se u sastavu džemata Kulen-Vakuf.
Stara drvena džamija u Podzvizdu, Velika Kladuša
Podzvizd je pod trajnu osmansku vlast došao 1670. godine, ali je tek u vrijeme sultana Mahmuda I (1730–1754) na istočnoj strani tvrđave dograđena kapi-kula, iznad koje je podignuta manja drvena džamija. Sve do kraja 19. stoljeća u tvrđavi su postojale samo džamija i hodžinska kuća naslonjena na gradske zidine.
Drvena džamija u Podzvizdu predstavljala je rijedak primjer džamije podignute iznad ulaza u tvrđavu, pa je, osim vjerske, imala i funkciju osmatračnice. Džamija je bila u upotrebi do 1950. godine, nakon čega je napuštena i prepuštena propadanju.
Džamija u tvrđavi Jezerski u Jezerskom, Bosanska Krupa
Prema narodnom predanju, prva džamija u tvrđavi Jezerski sagrađena je još 1576. godine, što je čini jednom od četiri najstarije džamije u Bosanskoj krajini, zajedno s džamijama u Stijeni, Cazinu i Bužimu.
Džamija u tvrđavi Jezerski služila je osmanskoj vojnoj posadi sve do 1838. godine, kada je vojska napustila tvrđavu, nakon čega je džamiju počelo koristiti lokalno stanovništvo. Godine 1990. džematlije su izvan zidina Staroga grada izgradile novu džamiju. Od tada je stara tvrđavska džamija van upotrebe i izložena propadanju.
Stara džamija u tvrđavi u Šturliću, Cazin
Stara džamija u Šturliću nalazi se svega nekoliko stotina metara od državne granice s Hrvatskom. Nakon ulaska Osmanlija u Stari grad Šturlić 1670. godine, tadašnja kula preuređena je u džamiju. U unutrašnjosti su izgrađeni mihrab i minber, dok je s tavana kule podignuta manja drvena munara, koja se i danas nalazi na istom mjestu. Da je objekt prvobitno bio tvrđava vidi se i po tome što nije orijentiran prema kibli, već je samo mihrab usmjeren u pravcu kible. O tome svjedoče i prozori zadržani u izvornom obliku, na kojima se jasno prepoznaju nekadašnje puškarnice.
Džamija unutar zidina Staroga grada Šturlića danas se ne koristi svakodnevno, jer je izgrađena nova džamija izvan tvrđave. Ipak, stara džamija svake godine tokom mjeseca ramazana otvara svoja vrata zbog vjernika koji žive u njenoj neposrednoj blizini.
Džamija u tvrđavi Pećigrad, Cazin
Prva džamija unutar zidina tvrđave u Pećigradu izgrađena je 1635. godine, dok je današnji objekt džamije, prema natpisu koji se čuva iznad mihraba, 1768. godine sagradio Beširbeg, ostrožački kapetan. Ova džamija više je puta devastirana i obnavljana, ali je do danas zadržala svoj autentični izgled.
Džamija u tvrđavi bila je u funkciji sve do 2022. godine, odnosno do izgradnje nove, veće džamije u džematu Pećigrad. Danas se u njoj povremeno održavaju šerijatska vjenčanja.
(Preporod.info)
