Zanimljivosti o bosanskohercegovačkim džamijama: Gazi Husrev-begova džamija

Povodom manifestacije "Dana džemata i džamija 2026", Muzej islamske kulture i umjetnosti, u saradnji s Upravom za vjerske poslove Rijaseta Islamske zajednice u Bosni i Hercegovini, tokom trajanja ove manifestacije, priređivat će tekstove o zanimljivim, manje ili više poznatim podacima o pojedinim bosanskohercegovačkim džamijama. Autori priloga su dr. Sumeja Ljevaković-Subašić i dr. Elvir Duranović. 

Gazi Husrev-begova džamija u Sarajevu

Druženje s bosanskohercegovačkim džamijama započet ćemo s najpoznatijom, najznačajnijom, najuticajnijom džamijom u ovom dijelu Evrope, Gazi Husrev-begovom ili, kako je u narodu poznata, Begovom-džamijom.

Svi istraživači su složni da je utjecaj Gazi Husrev-bega na razvoj Sarajeva nemjerljiv. Podizanjem njegovih vjerskih, prosvjetnih, humanitarnih, socijalnih i privrednih objekata i zadužbina Sarajevo se od kasabe razvilo u šeher – veliki, svuda poznati grad. Centralno mjesto među Gazi Husrev-begovim zadužbinama zauzima njegova džamija oko koje su poput niske bisera poredani: mekteb, hanikah, medresa, imaret, Sahat-kula, bezistan i turbeta Gazi Husrev-bega i njegovog vojvode Murat-bega Tardića, rođenog u Šibeniku.

^{Unutrašnjost Begove džamije (Foto: Kenan Šurković)}

Gazi Husrev-beg džamiju je sagradio 1531. godine kada je za nju, mekteb, hanikah, imaret i musafirhanu sačinio vakufnamu u kojoj je, uz za džamiju uobičajene obrede, odredio službe koje će u njoj vršiti, profil alima i službenika koji će te službe obavljati i sredstva iz kojih će se finansirati. Službe koje je 1531. godine Gazi Husrev-beg odredio da se vrše u njegovoj džamiji i dan danas se izvršavaju snažno utječući na razvoj i očuvanje različitih aspekata islamske tradicije Bošnjaka. 

Zanimljivosti o Gazi Husrev-begovoj džamiji

Imami Begove-džamije su časni hafizi

Gazi Husrev-beg je odredio da imam i hatib u njegovoj džamiji budu učenjaci koji dobro poznaju propise o namazu, da su lijepog ahlaka i da se prednost među njima dvojicom daje onome ko zna Božije riječi napamet.

Brojni imami Begove džamije bili su hafizi, a od 1823. godine, kada je za imama džamije imenovan Muhamed Sabri Muzaferi, svi imami Begove džamija do danas bili su hafizi. Imajući u vidu da je pozicija imama Begove džamije na najvišem rangu u Bosni i Hercegovini, a na tu poziciju je mogao biti imenovan samo hafiz, jasno se može prepoznati utjecaj Begove-džamije na očuvanje i razvoj tradicije hifza u našoj zemlji.

Taj utjecaj posebno će doći do izražaja u socijalističkom periodu kada su od 1967. godine i pokretanja "Sekcije hifza" u Gazijinoj medresi, gotovo sve hafiske dove do agresije na Bosnu i Hercegovinu proučene u Begovoj džamiji i svi prvi profesori kiraeta u obnovljenim medresama, današnjim rasadnicima hifza, u: Mostaru, Tuzli, Travniku, Cazinu i Gračanici kod Visokog bili su svršenici Gazi Husrev-begove medrese u kojoj su kroz "Sekciju hifza", naučili Kurʼan napamet i postali hafizi. 

U Begovoj džamiji se svaki dan uče hatma i tevhid pred duše Muhammeda, a.s., njegovih ashaba, Gazi Husrev-bega i svih muslimana i muslimanki već blizu 500 godina

Svaki dan iza podne namaza u Begovoj-džamiji trideset osoba prouči po jedan džuz iz Kur'ana kompletirajući na taj način hatmu. U isto vrijeme dok ovih trideset osoba uči hatmu, pet osoba (musebbiha) uzimaju veliki tesbih, sklanjaju se u desno krilo džamije i tu u tišini prouče tevhid pred duše spomenutih osoba.

Iz Gazi Husrev-begove džamije, preko učenika Gazi  Husrev-begove medrese, kroz stoljeća, učenje hatmi i tevhida pred duše Muhammeda, a.s., njegovih ashaba, vakifa i umrlih muslimana proširilo se po Bosni i Hercegovini postajući nezamjenjivi dio vjerske tradicije Bošnjaka. 

Tradicija devrihana i mukabela u Begovoj džamiji

Svakog petka prije džuma-namaza četverica hafiza (devrihan) s dvojicom gostiju, također hafiza, uče Kur'an napamet u Begovoj džamiji od 1531. godine do danas.

Ova tradicija vremenom je unapređivana tako da je u jednom historijskom trenutku hafisko učenje Kurʼana petkom prije džume u Begovoj džamiji tokom mjeseca ramazana prošireno na učenje po jednog džuza Kur'ana svakog dana ramazana inovirajući na taj način divan vjerski običaj – mukabelu – koji će se iz Gazi Husrev-begove džamije proširiti na cijelu Bosnu i Hercegovinu.

^{Mukabela u Begovoj džamiji (Foto: Elvedin Subašić)}

Budući da se radi o običaju koji nema islamskim izvorima određenu formu, nekad se učenje mukabele u Begovoj džamiji završavalo za Lejletul-kadr, a u današnje vrijeme s učenjem mukabele se uobičajeno počinje zadnjeg dana mjeseca ša'bana tako da se završi u mjesecu ramazanu, imao on 29 ili 30 dana. 

Učenje molitve za bereket (ta'rifa) pred džumu-namaz u Begovoj džamiji

Ta’rifa je molitva na arapskom i perzijskom jeziku, na čijem početku se od Boga moli bereket, dobrota, ljepota i zadovoljstvo za sve prisutne u džamiji, njihove roditelje, učitelje i sve muslimane.

Zatim se u ta’rifi Allah, dž. š., Najmilostiviji od svih milosnika, moli da podari posebne blagodati hazreti Muhammedu, a. s., pravednim halifama, r. a., Bilalu, r. a., prvom mujezinu Allahovog Poslanika, a. s., sultanu i utemeljitelju džamije Gazi Husrev-begu. Ukidanjem hilafeta 1924. godine iz ta’rife je izostavljeno spominjanje sultana i halife. Tokom osmanskog periodam ta’rifa se širom Bosne i Hercegovine u sultanskim, carskim i glavnim čaršijskim džamijama. U današnje vrijeme uči se u Begovoj džamiji.

(Preporod.info)