Mukabela u Gazi Husrev-begovoj džamiji: višestoljetni kontinuitet učenja Kur’ana u srcu Sarajeva

Piše: Amina Svraka

U Gazi Husrev-begovoj džamiji u Sarajevu, jednoj od najznačajnijih i najmonumentalnijih džamija u Bosni i Hercegovini i ovog ramazana organizira se tradicionalno učenje hafiskih mukabela, koje decenijama predstavlja jednu od najprepoznatljivijih praksi ramazanskog života u glavnom gradu.

U ovoj džamiji tokom ramazana svakodnevno se uče dvije hafiske mukabele: sabahska, deset minuta nakon sehura pa do sabah-namaza i ikindijska, sat prije ikindija-namaza.

Ova ustaljena praksa okuplja veliki broj vjernika, a mnogi od njih godinama, pa i decenijama, redovno prisustvuju učenju mukabele, svjedočeći trajnoj povezanosti s Kur’anom i njegovom učenju u ramazanskom vremenu.

Mukabela kao ramazanska praksa

Prema klasičnoj islamskoj tradiciji mukabela se povezuje s praksom poslanika Muhammeda, a.s., koji je tokom mjeseca ramazana učio Kur’an pred melekom Džibrilom, a u posljednjoj godini života to učenje je ponovljeno dva puta.

Upravo iz te prakse razvijen je običaj ramazanskog zajedničkog učenja Kur’ana u muslimanskim zajednicama, koji se kroz stoljeća oblikovao u različite forme kolektivnog učenja među kojima posebno mjesto zauzima mukabela.

U bosanskohercegovačkom kontekstu, mukabela ima snažnu vjersku, obrazovnu i društvenu dimenziju, jer ne predstavlja samo javno učenje Kur’ana, nego i zajednički ibadet, slušanje i praćenje učenja, te okupljanje vjernika u blagoslovljenom ramazanskom vremenu.

Historijski kontinuitet učenja Kur’ana u Begovoj džamiji

Tačna godina početka hafiske mukabele u Begovoj džamiji nije precizno dokumentirana u javno dostupnim izvorima. Međutim, historijski zapisi potvrđuju da se u ovoj džamiji još od ranijih stoljeća njegovala organizirana praksa učenja Kur’ana u različitim terminima, što ukazuje na duboko ukorijenjen kontinuitet.

Naučni radovi o vjerskom životu u Gazi Husrev-begovoj džamiji bilježe da je vakufnamom Gazi Husrev-bega institucionalno propisano učenje Kur’ana petkom prije džuma-namaza od strane hafiza (devrihan), kao i redovno učenje hatme Kur’ana svaki dan, čime je još u osmanskom periodu uspostavljen organizirani okvir za kontinuirano učenje Kur’ana u ovoj džamiji.

Ovakav oblik institucionalnog učenja predstavlja historijsku osnovu iz koje su se vremenom razvijale i ramazanske mukabele kao posebna forma kolektivnog ibadeta.

Hafiska mukabela u Gazi Husrev-begovoj džamiji, iako bez precizno zabilježenog početka u savremenoj arhivskoj formi, svjedoči o višestoljetnom kontinuitetu učenja Kur’ana u središnjoj sarajevskoj džamiji, u kojoj je učenje Kur’ana stoljećima činilo jedan od temeljnih segmenata vjerskog života.

Danas mukabela u Begovoj džamiji predstavlja prepoznatljiv ramazanski ambijent u kojem se Kur’an uči, sluša, prati i doživljava kao živa riječ Objave.

Posebnu dimenziju ovoj praksi daje činjenica da mukabelu iz godine u godinu prati veliki broj vjernika, među kojima su i oni koji već dugi niz godina redovno dolaze na učenje, njegujući ovaj ramazanski ibadet kao dio svoje lične i zajedničke duhovne prakse.

Hafizi učači mukabele u Gazi Husrev-begovoj džamiji

Hafiske mukabele u Begovoj džamiji uče istaknuti hafizi Kur’ana, imami, profesori i članovi Komisije za polaganje hifza, čije znanje, iskustvo i dugogodišnji angažman daju posebnu težinu ovoj ramazanskoj praksi i svjedoče kontinuitetu učenja Kur’ana u ovoj džamiji.

Dr. hafiz Mensur Malkić direktor je Uprave za vjerske poslove, prvi imam i hatib Begove džamije i vanredni profesor na Islamskom pedagoškom fakultetu u Zenici, te predsjednik Rijasetove Komisije za polaganje hifza.

Njegov muhaffiz je dr. hafiz Fadil Fazlić, a idžazetnamu sa senedom do Allahovog Poslanika, a.s., za učenje Kur’ana i poučavanje po Asimovom kiraetu, ravija Šu‘be i Hafsa, dodijelio mu je šejh Muhammed b. Es-Sejjid Abdullah el-Himeli u Rijadu. Hafisku mukabelu u Begovoj džamiji uči od 1995. godine, a kao muhaffiz je izveo 33 hafiza.

Mr. hafiz Salih Halilović drugi je imam Begove džamije i član Komisije za polaganje hifza. Njegov muhaffiz je dr. hafiz Fadil Fazlić, a hafisku mukabelu u Begovoj džamiji uči od 2006. godine. Kao muhaffiz je izveo 12 hafiza.

Mr. hafiz Hamza Lavić uposlenik je Gazi Husrev-begove biblioteke i pomoćni imam Begove džamije te član Komisije za polaganje hifza. Njegov muhaffiz je dr. hafiz Mensur Malkić. Mukabele u Begovoj džamiji uči od 2015. godine.

Dr. kurra hafiz Dževad Šošić redovni je profesor na Fakultetu islamskih nauka u Sarajevu i prvi imam i hatib Fahdove džamije, te zamjenik predsjednika Komisije za polaganje hifza.

Njegov muhaffiz je Hamdija Begić, a idžazetnamu sa senedom do Allahovog Poslanika, a.s., za učenje Kur’ana na sedam kiraeta stekao je pred šejhom Talalom b. Ahmedom b. Alijem u Medini. Kao muhaffiz je izveo 5 hafiza i 2 kurra hafiza. Mukabele u Begovoj džamiji uči od 1997. godine.

Dr. hafiz Abdul-Aziz Drkić docent je na Fakultetu islamskih nauka u Sarajevu, rukovodilac Centra za Kur’an i Sunnet, hatib Bakijske džamije u Sarajevu te član Komisije za polaganje hifza. Idžazetnamu sa senedom do Allahovog Poslanika, a.s., za učenje i podučavanje Kur’anu po rivajetima Hafsa i Šuʻbeta od ʻAsima primio je od svog muhaffiza dr. hafiza Kenana Musića. Kao muhaffiz je izveo 13 hafiza. Mukabele u Begovoj džamiji uči od 2021. godine.

Dr. hafiz Muhamed Čajlaković imam je i hatib Baščaršijske džamije u Sarajevu i član Komisije za polaganje hifza. Njegov muhaffiz je hafiz Smail Fazlić, a teravih-namaz hatmom klanja od 2000. godine. Mukabele u Begovoj džamiji uči od 1997. godine.

Hafiz Izudin Džaka mujezin je Begove džamije. Njegov muhaffiz je hafiz Mahmud Traljić. Kao muhaffiz je izveo 2 hafiza, teravih-namaz hatmom klanjao je 1999–2000. godine u Sent Louisu, a mukabele u Begovoj džamiji uči od 1996. godine.

Dr. hafiz Faris Gavrankapetanović direktor je Bolnice „Moja klinika hospis“. Njegov muhaffiz je hafiz Halid Hadžimulić a mukabele u Begovoj džamiji uči od 1996. godine.

Hafiz Mensud Đulović profesor je u Gazi Husrev-begovoj medresi i član Komisije za polaganje hifza. Njegov muhaffiz je dr. hafiz Mensur Malkić, a kao muhaffiz je izveo 12 hafiza.

Hafiz Omer Zulić profesor je u Gazi Husrev-begovoj medresi i član Komisije za polaganje hifza. Njegovi muhaffizi su dr. hafiz Fadil Fazlić i dr. hafiz Abdul-Aziz Drkić, a kao muhaffiz je izveo 8 hafiza. Mukabele u Begovoj džamiji uči od 2013. godine.

Dr. hafiz Maid Ibrahimović imam je, hatib i muallim u Džematu Soukbunar i docent na Univerzitetu u Novom Pazaru. Njegov muhaffiz je dr. hafiz Fadil Bektaš, a kao muhaffiz je izveo 5 hafiza. Mukabele u Begovoj džamiji uči od 2015. godine.

Mr. hafiz Salahudin Hussein uposlen je u firmi Coreteq Engineering. Njegov muhaffiz je dr. hafiz Mensur Malkić.

Učesnik je brojnih takmičenja učača Kur’ana širom svijeta. Mukabele u Begovoj džamiji uči od 2015. godine.

Hafiz Semin Grabus imam je, hatib i muallim u Džematu Čengić Vila. Njegov muhaffiz je dr. hafiz Mensur Malkić, a kao muhaffiz je izveo 4 hafiza.

Mr. hafiz Haris Čorbo teravih-imam je u Tabačkom mesdžidu. Njegov muhaffiz je Džihan Bukvić, a više puta je bio pobjednik na takmičenjima učača Kur’ana u Bosni i Hercegovini. Mukabele u Begovoj džamiji uči od 2016. godine.

Hafiz Muhamed Mwalidi, čiji je muhaffiz hafiz Mustafa Efendić, više puta je bio pobjednik na takmičenjima učača Kur’ana u Bosni i Hercegovini. Mukabele u Begovoj džamiji uči od 2024. godine.

Hafiz Ahmed Hamidović freelancer je, a njegovi muhaffizi su hafiz Alija Rahman i hafiz Sadik Ammar Ebu Humejd. Na Internacionalnom takmičenju u hifzu Kur’ana „Kralj Abdul-Aziz“ u Mekki 2017. godine osvojio je prvo mjesto u kategoriji hifz pet džuzova. Mukabele u Begovoj džamiji uči od 2020. godine.

Mr. hfz. Osman Malkić uposlen je u firmi Deloitte. Njegov muhaffiz je dr. hafiz Mensur Malkić, a idžazetnamu sa senedom do Allahovog Poslanika, a.s., za učenje Kur’ana i poučavanje po Asimovom kiraetu, ravija Šu‘be i Hafsa, dodijelio mu je šejh Muhammed Ahmed Es-Sejjid Husejn u Kairu. Kao mladi hafiz učio je mukabele od 2018. godine u Bakarevoj džamiji u Sarajevu a od 2026. godine i u Begovoj džamiji.

Hfz. Mustafa Sinanović student je, a njegov muhaffiz je hafiz Ahmed Bukvić. Pobjednik je na Internacionalnom takmičenju učača Kur’ana u Zagrebu a mukabele u Begovoj džamiji uči od 2025. godine.

Učenje hafiskih mukabela u Gazi Husrev-begovoj džamiji i danas ostaje jedna od najupečatljivijih manifestacija ramazanskog života u Sarajevu.

Spoj višestoljetne tradicije, institucionalnog kontinuiteta i prisustva velikog broja vjernika iz godine u godinu svjedoči o predanosti, postojanosti i dubokoj privrženosti Kur’anu, čuvajući mukabelu kao živu i trajnu praksu u vjerskom i društvenom životu muslimana u Bosni i Hercegovini.

(Preporod.info)